Không phải bệnh mắt nào sau điều trị cũng có thể nhìn tốt hơn.
Có những trường hợp tổn thương thần kinh thị giác đã quá nặng và phần thị lực đã mất không thể lấy lại. Khi đó, mục tiêu điều trị không còn là cố gắng đạt được một mức thị lực thật cao, mà là giữ được phần thị lực còn lại càng lâu càng tốt.
Đây là một trường hợp như vậy.
Ca lâm sàng
Bệnh nhân nam, 75 tuổi, bị glaucoma góc mở hai mắt.
Khi đến khám và bắt đầu được theo dõi tại phòng khám từ tháng 1/2024, mắt phải đã mất hoàn toàn thị lực do glaucoma (ST-). Mắt trái là mắt duy nhất còn chức năng, thị lực 20/60.
OCT gai thị và lớp sợi thần kinh võng mạc (RNFL) mắt trái cho thấy tổn thương glaucomatous rất nặng: lõm gai gần toàn bộ, vành thần kinh còn rất ít, RNFL giảm lan tỏa. Đây là một mắt đã mất phần lớn dự trữ thần kinh thị giác.
Với mức độ tổn thương như vậy, những sợi thần kinh đã mất không thể phục hồi. Vì thế, ngay từ đầu mục tiêu điều trị đã được xác định khá rõ: không phải đưa thị lực từ 20/60 trở lại 20/20, mà cố gắng bảo vệ 20/60 đang còn lại.
Trong hơn hai năm tiếp theo, bệnh nhân được điều trị nội khoa và theo dõi định kỳ. Nhãn áp được kiểm soát, thị lực mắt trái duy trì ổn định ở mức 20/60.
Khi nhãn áp không còn kiểm soát được bằng thuốc
Sau một thời gian dài ổn định, khoảng 5 tháng trước, nhãn áp mắt trái đột ngột tăng cao. Mặc dù đã điều chỉnh điều trị nội khoa, nhãn áp vẫn không kiểm soát được.
Đây là một tình huống nguy cơ cao.
Bệnh nhân chỉ còn duy nhất mắt trái có chức năng, trong khi thần kinh thị giác của mắt này đã tổn thương rất nặng. Nếu nhãn áp tiếp tục duy trì ở mức cao, số lượng ít ỏi các sợi thần kinh còn lại có thể tiếp tục mất đi và cùng với đó là phần thị lực mà bệnh nhân đang có.
Do không đạt được nhãn áp mục tiêu bằng thuốc, bệnh nhân được chỉ định phẫu thuật cắt bè củng giác mạc nhằm đưa nhãn áp về mức thấp và ổn định hơn.
Kết quả sau phẫu thuật
Sau phẫu thuật, bọng lọc hình thành tốt và hoạt động hiệu quả.
Đến thời điểm hiện tại, nhãn áp mắt trái duy trì ở mức 10–11 mmHg.
Điều đáng mừng hơn là thị lực vẫn giữ được 20/60, bằng mức thị lực khi bệnh nhân bắt đầu được theo dõi.
OCT hiện tại tiếp tục cho thấy tổn thương glaucomatous rất nặng, nhưng khi so sánh với hình ảnh trước đây, chưa ghi nhận sự thay đổi cấu trúc rõ rệt.
Tuy nhiên, với glaucoma giai đoạn rất nặng, RNFL đã tiến gần đến ngưỡng floor effect. Khi đó OCT sẽ giảm độ nhạy trong phát hiện tiến triển. Vì vậy, không thể chỉ dựa vào một chỉ số OCT để cho rằng bệnh đã hoàn toàn ổn định.
Bệnh nhân vẫn cần tiếp tục được theo dõi chặt chẽ về nhãn áp, thị lực, thị trường và tình trạng thần kinh thị giác.
Phẫu thuật kiểm soát được nhãn áp không có nghĩa là quá trình theo dõi glaucoma đã kết thúc.
Không phải lúc nào mục tiêu cũng là thị lực 20/20
Đây có lẽ là điều quan trọng nhất mà trường hợp này muốn nói đến.
Thị lực 20/60 chắc chắn không phải là một thị lực hoàn hảo.
Nhưng với một người đã mất hoàn toàn thị lực mắt bên kia, 20/60 của mắt còn lại có ý nghĩa rất khác.
Đó là phần thị lực giúp người bệnh tự đi lại, đọc được, nhìn thấy người thân và duy trì cuộc sống độc lập.
Vì vậy, trong những trường hợp như thế này, giữ được 20/60 trong nhiều năm có thể là một kết quả điều trị rất đáng trân trọng.
Những gì glaucoma đã lấy đi thì hiện nay chúng ta chưa thể lấy lại. Điều chúng ta có thể làm là cố gắng không để bệnh lấy đi thêm.
Glaucoma là một hành trình điều trị lâu dài
Một vấn đề tôi gặp khá thường xuyên là nhiều bệnh nhân vẫn nghĩ rằng bệnh mắt chỉ cần đi khám bác sĩ vài lần, dùng thuốc một thời gian, thấy ổn rồi thì có thể ngừng theo dõi.
Nhưng glaucoma không như vậy.
Bệnh nhân trong trường hợp này đã có một thời gian dài nhãn áp và thị lực tương đối ổn định. Sau đó nhãn áp lại đột ngột tăng cao và không còn kiểm soát được bằng thuốc.
Nếu bệnh nhân không tiếp tục được theo dõi, sự thay đổi này có thể không được phát hiện và xử trí kịp thời.
Không chỉ glaucoma. Nhiều bệnh lý võng mạc, hoàng điểm, viêm màng bồ đào và các bệnh mắt mạn tính khác cũng có đặc điểm tương tự. Bệnh có thể ổn định trong nhiều tháng, nhiều năm nhưng không có nghĩa là đã khỏi.
Có những bệnh chúng ta phải chung sống cùng trong một thời gian rất dài, đôi khi là suốt đời.
Vì vậy, theo dõi lâu dài không phải là việc làm thêm sau điều trị. Theo dõi chính là một phần của điều trị.
Đồng hành để giữ gìn thị lực khi tuổi ngày một cao
Tại Phòng khám Mắt Dr Nhất Châu, chúng tôi mong muốn đồng hành lâu dài với những bệnh nhân mắc các bệnh mắt mạn tính, đặc biệt là người lớn tuổi, những bệnh nhân có tổn thương nặng hoặc chỉ còn một mắt chức năng.
Không phải trường hợp nào chúng ta cũng có thể đưa thị lực trở lại 20/20. Và cũng không nên hứa với người bệnh một điều mà y học không thể làm được.
Với những trường hợp khó và phức tạp, mục tiêu đôi khi thực tế hơn: kiểm soát bệnh, phát hiện sớm khi bệnh thay đổi và bảo vệ phần thị lực còn lại lâu nhất có thể.
Bởi khi tuổi ngày một cao, một mức thị lực đủ để tự đi lại, đọc được, nhìn thấy người thân và tự chăm sóc cho cuộc sống của mình là điều rất quý.
Ngay cả với những trường hợp khó và phức tạp nhất, nếu vẫn còn thị lực có thể bảo vệ, chúng tôi vẫn muốn cùng người bệnh cố gắng gìn giữ phần thị lực ấy lâu nhất có thể.